Vanaf ongeveer 1840 zijn er uurwerken ontwikkeld voorzien van een aandrijving door elektriciteit. De Engelsman Alexander Bain (1811-1877) wordt beschouwd als de uitvinder van de elektrische klok. Zijn prototype uit 1840 leverde hem in 1841 een patent. Naar aanleiding van een prijsvraag in 1865 bouwde Amsterdamse horlogemaker F.C. de Jong de eerste elektrische klok van Nederland, waarvoor hij in 1866 op de Algemene Tentoonstelling van Nederlandsche Nijverheid en Kunst in het Paleis van Volksvlijt te Amsterdam internationale aandacht trok en een zilveren medaille won. Deze staande klok wordt bewaard en tentoongesteld in het Nederlands Goud-, Zilver en Klokkenmuseum te Schoonhoven. Het uurwerk heeft een elektromagnetisch aangedreven slinger. Iedere tweede seconde wordt door het ankerrad een contact gesloten, waardoor een elektromagneet bekrachtigd wordt. Aan het anker van de elektromagneet zit een pennetje, dat zijn impuls overdraagt aan het heffingsvlak van de slinger. Electromagnetische uurwerken werden als zogenaamde moederklokken met aangesloten dochterklokken vanaf het eind van de 19de eeuw veelvuldig toegepast in openbare ruimten. Hiertoe leverde de Eerste Nederlandsche Electro-Magnetische Uurwerken Fabriek diverse betrouwbare tijdmeters. Rond 1900 schreef de Vereniging Christiaan Huygens een prijsvraag uit voor de elektrische opwinding van uurwerken. De regulateur van Sardemann, Amsterdam kwam als winnaar uit de bus. Ook dit uurwerk wordt bewaard en tentoongesteld in het Nederlands Goud-, Zilver- en Klokkenmuseum te Schoonhoven.
Bronnen: H. Mulder: Elektrische tijdaanwijzing (Schoonhoven 1984); A.J. Turner (red.): Tijd (Amsterdam 1990); G. Jager: F.C. de Jong en de electrische klok (Tijdschrift nr. 3 (1995)); G. Jager: Meesterlijke tijdmeters (Museumtijdschrift nr. 6 (1999/2001)).
Afbeeldingen:
1) Elektrische klok De Jong (NGZKM)
2) Wijzerplaat De Jong (NGZKM)
3) Uurwerk De Jong (NGZKM)
|